Demon rasizmu wraca do Europy?

W politycznym sezonie ogórkowym, gdy większość ludzi udawała się na wakacje prezydent Francji, potomek węgierskich emigrantów, Nicolas Sarkozy postanowił poprawić wyniki poparcia w sondażach. Zarządził akcję "ewakuacji" nielegalnych obozowisk romskich z terytorium Francji. Już we wrześniu 2009 roku francuska policja brutalnie zlikwidowała podobne obozowiska dla nielegalnych imigrantów w nadmorskim Calais. Argumentowano wówczas, że w obozie szerzy się bezprawie, a terenem rządzą de facto gangi przemytników "żywego towaru".

Polacy we Francji popierają deportacje Romów - przeczytaj więcej.

Rok później, pod koniec lipca, podobna sytuacja spotkała Romów. Tym razem nie byli oni jednak nielegalnymi imigrantami, a obywatelami Unii Europejskiej. Na głowę prezydenta Francji posypały się gromy z zagranicy i z samej Francji, nawet z jego własnej partii. Były prawicowy premier Dominique de Villepin stwierdził, że ostatnie wydalenia Romów są "wstydliwą plamą na fladze” Francji. Ideowo uderzają bowiem w integrację europejską, ale także w jedną z podstawowych swobód gwarantowanych przez unijne traktaty - wolność przemieszczania się.

Niemoralna Francja?

- Te działania są moralnie naganne - uważa Agnieszka Mikulska z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. - Możliwe jednak, że są zgodne z prawem - zaznacza. Każdy obywatel UE ma prawo przebywać na terytorium państw członkowskich przez trzy miesiące bez żadnych ograniczeń. Po tym czasie powinien jednak wykazać przynajmniej, że ma środki na dalsze utrzymanie oraz ubezpieczenie społeczne.

Państwo ma również prawo deportować obywatela UE, jeśli ten stanowi zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa lub porządku publicznego. I na ten argument powoływały się francuskie władze przy likwidacji romskich obozowisk.

Wobec rumuńskich i bułgarskich Cyganów Paryż nie sięgnął jednak do formalnych procedur deportacyjnych. Romom z Europy Środkowo-Wschodniej zaproponowano jednorazową zapomogę w wysokości w wysokości 300 euro dla każdego dorosłego i 100 euro dla dziecka w zamian za wyjazd. Zagrożono im też, że jeśli sami nie zdecydują się na tę przymusową ewakuację wszczęte zostanie legalne postępowanie o wydalenie. W taki sposób w przeciągu trzech tygodni zmuszono do opuszczenia Francji ponad 300 osób. Od początku tego roku Francuzi deportowali do Rumunii i Bułgarii już ponad 8300 osób.

Zły przykład

- To ewidentna stygmatyzacja Romów i to nie tylko rumuńskich czy bułgarskich, ale również tych, którzy we Francji mieszkają od lat - ocenia Draginja Nadażdin, dyrektorka Amnesty International w Polsce. Jej zdaniem, polityka władz daje nieformalne przyzwolenie na zachowania dyskryminacyjne wobec konkretnej grupy społecznej. Taka polityka może być również przykładem dla innych państw Unii.

Tymczasem Romowie w Europie nie mają łatwego życia. Według unijnej Agencji Praw Podstawowych od 66% do 92% Cyganów, którzy doświadczyli dyskryminacji w roku poprzedzającym badanie, nie zgłosiło tego żadnej organizacji. Zdaniem olbrzymiej większości i tak nic by to nie zmieniło. Najczęściej nierówne traktowanie spotyka Romów przy okazji szukania pracy. Tę opinię potwierdza w rozmowie z Wirtualną Polską Miklosz Deki Czureja, znany wirtuoz skrzypiec, z Fundacji Bahtałe Roma (Szczęśliwi Cyganie). - Czy pan widział w Polsce, by Romowi dano pracę? - pyta retorycznie.

Inną dziedziną, w której Cyganie natrafiają na dyskryminację jest mieszkalnictwo oraz szkoły. - Pierwszą sprawa dotyczy prawa do mieszkania w godnych warunkach - zwraca uwagę Draginja Nadażdin, dyrektorka Amnesty International Polska. Cyganie na Słowacji czy w Rumunii żyją czasami na osiedlach przypominających getta. Gdy nie mają środków na utrzymanie, nierzadko są wyrzucani ze swoich miejsc zamieszkania do lokali o jeszcze niższym standardzie.

Segregacja rasowa w szkołach

Kolejna kwestia to szkolnictwo. Według nowo opublikowanego raportu Amnesty International (AI), romskie dzieci na Słowacji stanowią 60% uczniów w szkołach specjalnych. Władze pedagogiczne niemal automatycznie umieszczają tam romskie dzieci. Organizacja, opierając się na 5-letnich badaniach, pisze wręcz o segregacji rasowej, jaka panuje w słowackich szkołach. Cygańskie dzieci dużo łatwiej określane są jako lekko upośledzone i na tej podstawie trafiają do klas dla niepełnosprawnych umysłowo. Co prawda rząd słowacki przyjął w 2008 prawo zakazujące dyskryminacji rasowej w szkołach, jednak jak stwierdza AI prawo to nie jest dostatecznie realizowane. Nauczyciele często sami określali dzieci jako opóźnione w rozwoju.

Raport opisuje przypadek Jakuba, 16-letniego chłopca mieszkającego z rodzicami 20 km od Bratysławy. Choć zaczął szkołę w normalnej klasie i wykazywał się dobrymi ocenami został przeniesiony do grupy dla dzieci z lekkim upośledzeniem. Jako powód podano nadaktywność ucznia. Faktyczną przyczyną zmiany miała być kłótnia z nauczycielem.

Władze słowackie tworzą też specjalne klasy i szkoły tylko dla Romów. To z pewnością nie sprzyja integracji Cyganów z resztą społeczeństwa. Słowacy mają również inne problemy z Romami, którzy stanowią 10% ich społeczeństwa.

Od 2008 roku na Słowacji zbudowano już dwa mury oddzielające romskie osiedla od pozostałych części miasta, w Ostrovanie i Michalovcach. Rdzenni Słowacy skarżyli się na przemoc i kradzieże, jakich mieli się dopuszczać Romowie. Apelowali do władz o rozwiązanie problemu. Z pomocą przyszli jednak prawicowi ekstremiści, którzy zorganizowali wielką manifestację antycygańską. Regularnie zdarzają się tam również przypadki walk między Romami i rasistowskimi bojówkami.

Za chlebem

Cyganie, mieszkający w gettach w Europie Środkowo-Wschodniej, wyjeżdżają - podobnie jak rdzenni Polacy, Słowacy czy Czesi na Zachód za chlebem.

Tam nie zawsze udaje im się zdobyć pracę i mieszkanie. Z prowizorycznych obozów we Francji i Włoszech siłą przenosi ich się z powrotem do kraju pochodzenia. Czy ludzi, którzy w Europie mieszkają od ponad 1000 lat można traktować jak obywateli drugiej kategorii? Jeśli tak, to może się okazać, że po Romach przyjdzie pora na kolejne grupy. A jeśli to samo zaczną robić z emigrantami z Polski czy Czech?

Konflikt społeczny jaki rozpętał Nicolas Sarkozy, może przerodzić się w otwartą wrogość społeczną wobec Romów, z tym zgadzają się wszyscy obrońcy praw człowieka. Pytanie brzmi: czy polityka dyskryminacji ze względu na pochodzenie może przysłużyć się jedności Europy?

Paweł Orłowski, Wirtualna Polska

TAGI:  francja  romowie  cyganie  dyskryminacja  słowacja  nicolas sarkozy