Katyń: wakacje w utopii

- W domu, na ścianie wisiała mapa, na której tata zaznaczał swoje podróże. Była tam, między innymi długa kreska, wiodąca w głąb Związku Radzieckiego. Pytałem tatę, co to za kreska, dokąd wiedzie? On odpowiadał jednym tylko zdaniem: to moje wakacje w utopii. Mama później powiedziała mi, że tatę i babcię wywieźli na Syberię, że później znaleźli się w II Korpusie, że byli w Palestynie i w Anglii.

Kiedy w 2000 roku przyjechał do Chicago dr Andrzej Kunert, historyk, Piotr Uzarowicz poszedł do Muzeum Polskiego posłuchać jego wykładu.

- Mówił o Katyniu. To, co mnie wtedy zszokowało, to fakt, że Anglia i Stany Zjednoczone wiedziały o zbrodni katyńskiej i miały swój potężny udział w ukrywaniu prawdy. I właściwie do dzisiaj nie mówią inaczej! Bardzo się zdenerwowałem! I pomyślałem o zrobieniu filmu - wspomina.

Zaczął szukać informacji, filmów, zaczął czytać wszystko , co na ten temat wpadło mu w ręce.

- Te poszukiwania pokazały mi, że to ciągle jak, gdyby tylko polska sprawa i tylko dla Polaków ważna, a tak nie powinno być. To nie jest tylko polska sprawa!

Nastawił się na realizację filmu o swoim dziadku i pod tym kątem zaczął robić wywiady. Nadał filmowi roboczy tytuł: Guziki w ziemi. I nagle zmarł jego ojciec.

- Porządkowałem rzeczy taty i w skrytce bankowej znalazłem kilka zdjęć oficera, których nigdy wcześniej nie widziałem, starą pocztówkę napisaną po polsku i rosyjsku i... pamiętnik babci, która zmarła w 1979 roku. Zacząłem czytać...

To był opis całej długiej syberyjskiej drogi rodziny Uzarowiczów.

- Zrozumiałem wtedy znaczenie tej kreski na mapie. I w tym momencie cały mój pomysł na film przewrócił się do góry nogami. Postanowiłem opowiedzieć, co stało się z żonami, matkami, dziećmi, braćmi, siostrami żołnierzy zamordowanych w katyńskich lasach.

Przez pierwsze trzy lata reżyser sam kompletował dokumentację, wyszukiwał osoby, które mogły wnieść potrzebną wiedzę. Materiały rozrosły się do takich rozmiarów, że zaczął potrzebować pomocy. Włączyła się do prac archiwistka specjalizująca się w odszukiwaniu dokumentów.

- Nie ma tyle czasu w filmie, żeby pokazać wszystkie jej odkrycia. Ale najbardziej szokujące umieściłem - amerykański ambasador w Polsce w latach 1945 -1947, Arthur Bliss Lane, który zrezygnował z tego stanowiska, bo nie zgadzał się na tak niegodne potraktowanie Polski przez Amerykę (napisał zresztą książkę "I saw Poland betrayed", czyli "Widziałem Polskę zdradzoną"), udzielił w latach 50. wywiadu telewizyjnego, w którym otwarcie i głośno zakomunikował, że jego koledzy z US State Department powiedzieli mu, żeby dał spokój sprawie Katynia, żeby nie mieszał się do tego. To był szok! Powiedzieć coś tak ostrego, wiedząc, że oglądają to i słuchają całe Stany Zjednoczone.

TAGI:  katyń  film  historia  polacy  usa  Piotr Uzarowicz  chicago