Pokolenia - wieczornica z okazji Święta Niepodległości

Porównanie dwóch okresów Polski XX-lecia międzywojennego i pierwszych 20 lat III RP która nastała w 1989 roku obrazowo, po dziennikarsku opisał Jacek Żakowski: mocna głowa na wątłym korpusie – to o elitach i społeczeństwie w międzywojniu; przeciętny umysł, ale silny organizm – to o czasach nam współczesnych.

Norman Davies miał łatwiejsze zadanie. Na pytanie dlaczego zbrodniarzy niemieckich sądzono w Norymberdze zaraz po wojnie, a za sowieckie zbrodnie nikt nie odpowiada nawet dziś, po 70 latach... odpowiedź była do bólu oczywista. Zwycięzców się nie sądzi, on sami piszą historię. Ale profesor Davies w odpowiedzi poszedł dalej. Już wcześniej paneliści uprzytomnili zgromadzonym na sali, że Polacy powinni się wyzbyć się przekonania, jakoby za naszymi wschodnimi granicami mieszkali Rosjanie czy wedle propagandy peerelowskiej: jeden naród (radziecki). Za Bugiem są Ukraińcy, Białorusini, Polacy, Litwini, Łotysze, Rosjanie... - I każdy z tych narodów wycierpiał przez sowieckie jarzmo, więc z nimi trzeba się łączyć, ze wszystkimi rodzinami ofiar. I wspólnie tę prawdę zanieść do Moskwy - powiedział Norman Davies.

Prof. Andrzej Friszke znalazł czas, by spotkać się po dyskusji panelowej. Rozmowa historykiem ze Instytutu Studiów Politycznych PAN, autorem "Życia politycznego Emigracji" dotyczyła już wyłącznie naszego środowiska.

- To jest nieuchronne - mówił prof. Andrzej Friszke o środowiskowych przewartościowaniach. - Polska emigracja w Londynie została zbudowana niejako na bazie walki o wolną Polskę. Kiedy więc wybuchła wolna Polska, kiedy zdecydowano o zamknięciu etapu ‘emigracja polityczna’, kiedy przekazano insygnia władzy nowo wybranemu w wyborach powszechnych prezydenta, to wówczas siłą rzeczy emigracji polskiej na Wyspach pozostawały do spełnienia dwie role. Po pierwsze mogła pozostać organizacją o charakterze polonijnym skupioną na zaspokajaniu różnych potrzeb polskiego środowiska w Anglii. I trzeba powiedzieć, że w lepszym czy gorszym, takim czy innym wydaniu to robi - mówił prof. Friszke.

- Druga kwestia to podjęcie współpracy z krajem i w jakimś stopniu współtworzenia przyszłości wolnej Polski; były takie początkowe próby, podejmowane w latach 1990., ale sądzę było ich za mało - dodał prof. Andrzej Friszke. - Życzyłbym sobie, by więcej osób zdecydowało się wrócić wówczas do Warszawy, więcej osób włączyło się do życia publicznego w Polsce. To byłoby z korzyścią dla kraju. Ale nie zdecydowały się. Oczywiście jest to wynik różnych okoliczności. W pierwszej kolejności przesądziła tu sprawa wieku osób mających pewną pozycję społeczną, trudno oczekiwać, by zaczynali życie od nowa. Trzeba jednak tego żałować. Byłoby to Polsce bardzo przydatne, w wielu dziedzinach życia publicznego poprawiłaby się jakość działań - podsumował prof. Friszke.

W relacji emigracja-kraj, zdaniem prof. Friszke, najmniej się udała kwestia nakreślenia stałej współpracy w obszarze: kultura, muzealnictwo, archiwistyka.

Ten temat wielokrotnie przewijał się przez nasze łamy. W kraju w ostatnich 20 latach powstało wiele prac traktujących o osiągnięciach emigracyjnej kultury. Stworzono kanon pewnych nazwisk, szeroki krąg twórców wszedł w krwiobieg polskiej kultury i dziś jest w niej mocno osadzony. Mimo to cała rzesza twórców działających poza krajem odeszła w zapomnienie. Szereg wartościowych nazwisk "nie funkcjonuje" w kraju, zagadnienie jest raczej w fazie rozpoznania. Dużo pozostało do zrobienia. A czas nie jest nikogo sprzymierzeńcem.

Skoro jedną z naszych głównych trosk powinien być dorobek kulturalny emigracji, to komu powinna przypaść rola opiekuna i kustosza tego dorobku? Sposób pielęgnowania pewnych wartości przez najstarsze pokolenie według młodych nie wytrzymuje próby czasu. Dzisiejsza młodzież chciałaby przewartościowań, jednak sama jaka jest każdy wie i widzi...

Przed laty, nie tak znów dawno, pojawiła się propozycja, by rola opiekuna i kustosza tego dorobku mogłaby przypaść łączącemu pokolenia Stowarzyszeniu Polskiej Kultury (skrót SPK nie był przypadkowy i oznaczał pewną ewolucję środowiskową).

- SPK, jakie je znamy, jest organizacją pokoleniową, ten skrót powinien pozostać przy tamtej tradycji - oponował w rozmowie prof. Andrzej Friszke. - Przynależy tym, którzy są kombatantami II wojny światowej, którzy dzisiaj mają sztandary, swych oficerów, język pokoleniowy, ideowy i środowiskowy...

- Ale rozumiem intencje - mówił prof. Andrzej Friszke. - Także mam poczucie, że jest potrzebne działanie zmierzające ku temu, by dorobek emigracyjny nie był dorobkiem i własnością jednego tylko pokolenia. By różne instytucje, organizacje i ich dorobek, nie przestały istnieć wraz z końcem tego pokolenia. Widzę tu pewną rolę środowisk krajowych, ale przede wszystkim młodszych pokoleń tutaj mieszkających, które są dziś pomostem między najstarszą emigracją a krajem. Trzeba zadbać, by ten dorobek stał się wspólną własnością i mógł utrzymać swą wartość także wówczas, gdy najstarsze pokolenie odejdzie - przekonywał prof. Andrzej Friszke.

Nie ulega wątpliwości, że emigracyjna spuścizna to dziedzictwo narodowe i jako takie jest własnością Polski.

Czy to oznacza, że emigracyjny dorobek powinien znaleźć się w kraju? Z pewnością nie. Są lepsze rozwiązania. Ale trzeba je wprowadzać w życie już teraz, bo w tej sprawie czas nie jest nikogo sprzymierzeńcem.

Jarosław Koźmiński

TAGI:  emigracja  londyn  polacy  wielka brytania  święto narodowe  historia